Naucz się AI zanim AI nauczy się Ciebie. Bezpieczny start dla nastolatków.
Lekcja #02: P R Y W A T N O Ś Ć
Prywatność w praktyce czyli czego NIE wpisywać do AI
Zaczynamy
Historia „prawie jak z życia”
Masz kłopot z koleżanką/kolegą. Wpisujesz do AI:
„Jestem Ola, mam 13 lat, chodzę do szkoły X, klasa 7B, mój numer to…, a ona nazywa się…, wyślij mi wiadomość, żebym ją zawstydziła.”
Po chwili myślisz: „Ojej. Przecież to wszystko o mnie i o niej… i to zostaje gdzieś zapisane”.
Wniosek: AI może pomagać, ale to nie jest pamiętnik ani najlepsza przyjaciółka. To narzędzie. A dane raz ujawnione mogą zrobić problem.
Definicja
Co to jest prywatność?
Prywatność to Twoje prawo do tego, by:
- inni nie mieli dostępu do informacji o Tobie bez potrzeby,
- Twoje dane nie krążyły bez kontroli,
- nikt nie wykorzystywał informacji o Tobie przeciwko Tobie.
ZŁOTA ZASADA TEJ LEKCJI:
Jeśli informacja może Cię zawstydzić, narazić na kłopoty albo zdradza „kim jesteś i gdzie jesteś” to nie podawaj jej do AI.
„Czerwone dane” czyli czego NIE wpisujemy do AI
Poniżej lista rzeczy, które traktujemy jak czerwone światło (stop).
Dane, które identyfikują Ciebie lub kogoś innego
- imię i nazwisko (Twoje lub kolegów),
- nazwa szkoły/klasy, dokładne miejsce,
- adres, lokalizacja, plan dnia,
- numer telefonu, e-mail, login, nazwa konta,
- zdjęcia twarzy (Twoje i cudze), skany dokumentów.
Dane bardzo wrażliwe (super prywatne)
- zdrowie, wyniki badań, diagnozy,
- problemy w domu, wrażliwe sprawy rodzinne,
- hasła, kody, PIN-y, numery kart, kody do gier,
- rozmowy prywatne (screeny czatów), zwłaszcza z imionami.
Dane o innych ludziach (to też Twoja odpowiedzialność!)
- cudze zdjęcia, głos, informacje o relacjach,
- plotki i „brudy” – nawet jeśli „tylko do AI”.
Dlaczego? Bo to może naruszać prywatność, prowadzić do hejtu, konfliktów, a czasem po prostu do kłopotów.
PORADA LEGALNEJ SZTUCZNEJ INTELIGENCJI
Prosty trik: „Uogólnij i odchudź pytanie”
Zamiast podawać szczegóły, możesz:
- zamienić osoby na role: „kolega”, „koleżanka”, „nauczyciel”,
- usunąć miejsce: „w szkole”, „w domu”,
- usunąć identyfikatory: nazwiska, konta, numery,
- opisać problem, nie ludzi.
AI ma rozumieć problem, nie Twoje dane.
Czas na ćwiczenia 
Ćwiczenie A: Oceń poniższe przykłady.
Pamiętaj:
Zero prywatnych danych w AI
Ćwiczenie B: Przerób pytanie na bezpieczne
„Szybka ściąga” do zapamiętania
Pięć zasad na prywatność z AI:
1
Nie podawaj danych, które wskazują kim jesteś i gdzie jesteś.
2
Nie wklejaj haseł, kodów, numerów.
3
Nie wklejaj cudzych danych i cudzych zdjęć.
4
Uogólniaj: role zamiast nazwisk.
5
Jeśli masz wątpliwość to usuń dane albo nie wklejaj.
Czas się sprawdzić 😎
Gratulacje! Ukończyłaś/eś Lekcję #02
Wiedzę warto utrwalać, dlatego zapraszam Cię do wykonania w domu poniższego zadania:
Zadanie: „Moja lista czerwonych danych + bezpieczne zamienniki”.
Wypisz 8 rzeczy, których nie wpisujesz do AI.
Do każdej dopisz bezpieczny zamiennik.
Przykład:
„Nazwa szkoły” → „w mojej szkole”
„Imię i nazwisko kolegi” → „kolega z klasy”
„Adres” → „w mojej okolicy”
„Screen rozmowy” → „opiszę problem własnymi słowami”
- STOP DLA PRYWATNOŚCI: Nie podaję → nazwisk, szkoły/klasy, adresu, numerów, haseł, cudzych zdjęć, screenów rozmów.
